MİLAS
Milas, Muğla ilinin ikinci büyük yerleşim bölgesidir. Sodra Dağı'nın eteklerinde kendi adıyla anılan ova üzerinde kurulmuştur. Arkeolojik araştırmalara göre kentin kuruluşu İ.Ö. 1. Bine kadar uzanmaktadır.
Adını rüzgarlar tanrısı Ailos'un soyundan gelen Mylasos'dan alan Milas, önce Karia'nın sonra Menteşe Beyliği'nin başkentliğini yapmıştır. Milas'ın antik ismi Mylasos ya da Mylasa'dır, Tüm Karia'nın ulusal tanrısı Zeus Karios Mabedi'nin yer aldığı Milas, Karialılar'ın hac yeri durumunda idi. Her yanı mermerlerle kaplı olan kent, haklı olarak “MabetlerŞehri” adını almıştır.
Kesintisiz 3 bin yıllık kültür birikiminin izlerini Milas'ın her yerinde görmek mümkündür. Milas'ın sınırları içinde 27 antik kentin kalıntıları vardır. Bunlardan Iasos, Labranda, Euromos ve Heraklia ziyaret edilebilecek olanlardır. Ayrıca Milas başka tarihi değerlere de sahiptir. Milas sırasıyla Karia, Bizans, Selçuklu, Menteşe Beyliği ve Osmanlı Uygarlıklarını yaşamıştır. Milas, Ege denizi'nin iki önemli körfezi olan Gökova ve Mandalya körfezindeki kıyılarıyla yat turizmi açısından önemli bir konuma sahiptir. Kaptan Cousteau buraları gördükten sonra “Dünyada cennet arayan Gökova'da bulur” demiştir. Uluslararası Milas-bodrum Havaalanı Milas'a ulaşmanın en kolay yoludur.
IIasos: Mitolojiye göre, Iasos, Mandalya Körfezi'nde Güllük'ün karşısında Kıyıkışlacık Köyü'nde bir yarımada üzerinde Yunanistan'dan gelen Argos'lu Kolonistler tarafından kurulmuştur. Kentin tarihiİ.Ö. 3 binin sonuna kadar uzanmaktadır. Kentte büyük sur, su kemerleri, mezarlar, tiyatro ve balık pazarı bulunmaktadır. Kent, Milas-İzmir karayolundan itibaren 18. Km'dedir.
Beçin Kalesi: Beçin, Milas'ın 5 km. güneyinde yükselen bir platonun üzerinde 13. yüzyılın ikinci yarısında Menteşe Beyliği tarafından kurulmuştur. Kentte bulunan kale Ortaçağ'da Menteşe Beyliği tarafından inşa edilmiştir. Kale 200 metre yüksekliğindeki sarp bir kayalık üzerindedir. Kalenin girişinde Roma döneminden kalma bir mabedin kalıntıları vardır.
Kaya Mezar (Berber İni): Bugünkü şehir mezarlığının hemen üstünde ve Milas-Bodrum karayolunun solundaki tepe üzerinde yer alır. Mezarın İ.Ö. 4. Yüzyıl başlarında Karya uygarlığı döneminde yaşayan Pers Satrapları (valiler) olan Hysalldomos'a ait olduğu sanılıyor. Anıtsallığı ve cephesinin Dor tapınağı cephesi şeklinde işlenmesi, mezarın bir Pers Satrabına ait olabileceğini akla getirmektedir. Çevrede buna benzer bir başka mezar örneği yoktur. Mezar Beçin Kalesi'nin tam karşısında yer almaktadır. Bu mezar, halk arasında berber ini veya berber yatağı olarak da bilinir.
Labranda Antik Kenti: Labranda Antik Kenti Milas'a 13 km uzaklıkta Çomakdağ eteklerinde kurulmuştur. Labranda adını Amazonların savaş aracı ve tanrı Zeus'un sembolü olan ve çift yüzlü balta anlamına gelen Labrays sözcüğünden alır.Şehrin tarihiİ.Ö. 600 yılına kadar gitmektedir. Kentte zeus Labrandos tapınağı, Andronlar, Rahip evleri, Proylealar, define odaları, hamam, stadyşum, surlar, mezarlar ve kutsal yol bulunmaktadır.
Heraklia: Heraklia, Bafa Gölü kenarındadır.İlkçağlarda Latmos Körfezi'nen Büyük Menderes nehrinin taşıdığı alüvyonlamrla Ege Denizi ile ilişkisinin kesilmesi sonucu oluşmuştur. Kent adını ünlü Herakles'ten alır. Kentte Athena Tapınağı, Agora,şehir meclisi binası, tiyatro, hamam ve manastır ile 65 kuleye sahip sur duvarı bulunmaktadır. Kent Helenistik Dönemde inşa edilmiştir.
Euromos: Milas-İzmir karayolu üzerindedir. Kentİ.Ö.6. yüzyılda inşa edilmiştir. Kentte Zeus euromos tapınağı, tiyatro, Agora, surlar, mezarlar v elahitler bulunmaktadır.
Su Kemerleri: Antik çağda Milas'a su, kemerler ile getirilmekteydi , Kemerler milas'ın Kuzeydoğusunda yer almaktadır. Kemerlerin yapısı taş işçiliği olup, bu kemerlerin geç Roma dönemine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Zeus Karios Mabedi: Günümüzde halk arasında uzunyuva adıyla anılmaktadır. Korint başlıklı yivli sütun Mabedin ayakta kalan tek sütunudur.İ.S.2. yüzyılda inşa edilmiştir.
Gümüşkesen Mezar Anıtı: Bu anıt ilk çağlardan günümüze kadar tüm elemanları ile ayakta kalabilen tek mezar anıttır. Dünyanın yedi harikasından biri olan Bodrum'daki Mauseoleum'dan esinlenerek yapılmıştır.İ.Ö.1. yy ileİ.S.1. yy arasında yapıldığı sanılmaktadır.
Baltalı Kapı: Mylasa'nın kuzey kapısıdır. 5x12 metre genişliğindedir. Adını üzerinde bulunan balta figüründen almıştır.İ.Ö.1. yüzyılda yapılmıştır.
Milas evleri ve bacaları: Geleneksel Türk Mimarisi'nin özelliklerini taşıyan Milas evleri 19.yüzyılda yapılmıştır. Evlerin hemen hemen tümü iki katlı ahşap yapılardır. Bu evlerin üerinde özgün karakterde bacalar bulunmaktadır. Gelenkesel Türk Mimarisi dışında Macar evleri olarak bilinen, Macar veİtalyan ustalar tarafından batı mimarisine göre inşa edilmiş bir takım eski evler Milas'ın kültürel zenginlikleri arasındadır.
Milas Halıları: Milas halıları ile ünlüdür. Milas halıları tüm dünyada büyük bir beğeni ile kabul görmektedir. Milas halılarından olan “Ada Milas” deseni adını, İ.Ö.4. yüzyılda yaşamış Karia Kraliçesi Ada'dan almıştır. Halıcılık Milas ve köylerinde yaygın şekilde yapılmaktadır.